Het zou eenvoudig zijn om de prijs per vierkante meter voor de bouw van een betonnen woning te vergelijken met de prijs per vierkante meter voor een houten woning van dezelfde grootte. Maar dergelijke directe vergelijkingen doen geen recht aan de complexiteit en nuances van deze keuzes.
Dat komt omdat de bouw- en onderhoudskosten verweven zijn met de duurzaamheid, levensduur en langdurigheid van de materialen die bij het bouwproces worden gebruikt.
De factoren die hier worden afgewogen, zijn zeker complex. In dit artikel gaan we dieper in op deze verschillende benaderingen, met speciale aandacht voor kosten, duurzaamheid, onderhoud, levensduur en bouwtijd.
De kosten
Hoewel dit varieert naargelang de locatie in Europa, is het kostenverschil tussen houtskeletbouw (vooral moderne prefab systemen) en beton/metselwerk voor standaard woningbouw vaak zeer competitief, met een potentieel verschil van 0 tot 10 procent in beide richtingen, afhankelijk van het specifieke project, de locatie en de efficiëntie van de bouwmethode.
Voor massief houtprojecten (zoals CLT) kunnen de initiële kosten nog steeds hoger zijn (5 tot 25 procent meer) dan voor beton, maar dit wordt vaak gecompenseerd door snellere bouwtijden, een lagere koolstofvoetafdruk en voordelen op lange termijn.
Historisch gezien was beton/metselwerk in veel Europese landen vaak goedkoper vanwege de gevestigde toeleveringsketens, de beschikbaarheid van geschoolde arbeidskrachten voor deze methoden en de overvloed aan lokale materialen. Tegenwoordig is het kostenverschil echter vaak verwaarloosbaar of zeer concurrerend. Moderne geprefabriceerde houtbouwmethoden (zoals houtskeletbouw en kruislaagse houtplaten – CLT) zijn veel kostenefficiënter geworden dankzij de snellere montage op de bouwplaats, waardoor de arbeidskosten en de projectdoorlooptijd worden verminderd.
Hieronder wordt uitgelegd hoe lokale factoren specifiek van invloed zijn op de kosten:
Arbeidskosten – Waar arbeid voor traditioneel metselwerk zeer efficiënt en relatief goedkoop is, kan beton een licht kostenvoordeel behouden. Waar geschoolde arbeidskrachten voor traditionele methoden schaars of duur zijn, heeft prefabricage (vaak op basis van hout) een voordeel.
Toeleveringsketens voor materialen – De nabijheid van bossen en gevestigde houtverwerkende industrieën (bijvoorbeeld Scandinavië, Oostenrijk, Duitsland) kan hout concurrerender maken. De nabijheid van cementfabrieken en steengroeven kan beton concurrerend maken.
Type en omvang van het gebouw – Voor eenvoudige, kleinere woningen is het verschil wellicht minimaal. Voor zeer hoge, complexe constructies domineert traditioneel beton, hoewel massief hout hier een uitdaging vormt.
Aangezien de bouw met beton een groter scala aan vaardigheden en machines vereist, zijn de kosten voor binnenlandse projecten doorgaans hoger. Bovendien is de bouwtijd voor houtskeletbouw doorgaans korter dan die voor beton, waardoor de kostprijs van hout gunstiger is. Betonbouwmethoden zoals ‘tilt-up’-wanden hebben de bouwtijd echter verkort.
De initiële kosten zijn slechts een deel van het verhaal; andere factoren die in aanmerking moeten worden genomen zijn:
- Beton is duurzamer dan hout
- De onderhoudskosten van betonconstructies zijn lager
- Beton is bestand tegen zware klimatologische omstandigheden
- Betonnen gebouwen zijn brandwerend en rotten niet en worden niet aangetast door insecten
- Betonnen huizen kunnen warmte absorberen, waardoor de energie-efficiëntie van het gebouw in termen van warmte in de winter wordt verbeterd
- Beton heeft uitstekende geluidsabsorberende eigenschappen
Beton wordt over het algemeen gebruikt voor grotere gebouwen met meerdere verdiepingen, terwijl woningen met één verdieping meestal worden gebouwd met een houten frame.
Duurzaamheid
Over het algemeen worden betonnen gebouwen twee tot drie keer duurzamer geacht dan gebouwen die met hout zijn gebouwd. Het is echter niet eenvoudig om een directe vergelijking te maken, aangezien de integriteit van de specifieke materialen en het type bouwtechnieken ook in belangrijke mate bepalend zijn voor de levensduur van een huis.
De onderhoudskosten voor een betonnen huis blijven voornamelijk beperkt tot het voorkomen van vochtopname. Daarnaast kunnen er af en toe kleine scheurtjes ontstaan die aandacht vereisen. Ook zijn de problemen van insectenplagen en rot die bij houten huizen voorkomen, bij betonnen constructies niet aanwezig.
Initiële kosten
Omdat beton een zwaarder product is, verhoogt het de bouwkosten door transportkosten. Het verlengt ook het bouwproces. De vergelijkende kosten per vierkante meter zijn ook afhankelijk van de schommelingen in de respectieve materiaalprijzen; zo heeft de recente stijging van de houtprijzen tijdens de pandemie het verschil tussen de bouwkosten van beide materialen verkleind.
Hoewel de houtprijzen weer zijn gedaald tot het oude niveau, zijn ook de kosten van beton licht gedaald.
Het superieure vermogen van betonnen gebouwen om zware weersomstandigheden te weerstaan, is steeds belangrijker geworden nu de klimaatverandering het weerpatroon op zijn kop zet. Dit en het verminderde brandrisico hebben ertoe geleid dat de verzekeringskosten voor betonnen huizen lager zijn dan voor huizen die met hout zijn gebouwd, wat vanuit verzekeringsoogpunt een stimulans is om voor beton als bouwmateriaal te kiezen.
Terwijl traditionele betonbouwmethoden te kampen hadden met een trage vooruitgang, kunnen moderne methoden zoals ‘tilt-up’-betonbouw de houtskeletbouw overtreffen in termen van bouwsnelheid en materiaalkosten.
Thermische isolatie en energie-efficiëntie
De thermische massa van beton zorgt voor een gelijkmatiger temperatuurbereik, omdat beton de opgeslagen warmte langzaam afgeeft wanneer de temperatuur daalt, waardoor de kosten voor de temperatuurregeling in de woning dalen.
Moderne betonbouwmethoden maken gebruik van een thermische isolatie laag tussen de binnen- en buitenlagen van het beton, waardoor de woning uiterst energiezuinig is. De introductie van isolerende betonvormen (ICF) heeft een betonproduct met uitstekende thermische isolatie-eigenschappen opgeleverd.
Voorstanders van betonconstructies benadrukken de ‘passieve overlevingskansen’ van het materiaal, het vermogen om extreme weersomstandigheden te weerstaan, en wijzen erop dat de vermindering van de energiebehoefte het comfort van de bewoners verbetert.
De kosten voor isolatie en luchtdichting hebben zowel invloed op de prijs van de woning als op de exploitatiekosten. Het vermogen om openingen efficiënt af te dichten geeft beton een voordeel ten opzichte van hout wat betreft luchtdichting.
Als het echter om isolatie gaat, wint hout het dankzij de flexibele mogelijkheden om isolatie toe te voegen. Omdat betonnen muren stijf zijn, is het toevoegen van isolatie zowel arbeidsintensief als duurder. Hout is ook een veel betere isolator dan beton. De R-waarde van multiplex is 15 keer zo hoog als die van gestort beton (multiplex = 1,24 versus beton = 0,08).
Duurzaamheid
Op het eerste gezicht lijkt houtskeletbouw de meest duurzame bouwmethode. Het gaat immers om een natuurlijk, hernieuwbaar product. Er zijn echter verschillende aspecten die meespelen in deze vergelijking.
De belangrijkste duurzaamheidsfactoren zijn de koolstofvoetafdruk, duurzaamheid/levensduur, lokale beschikbaarheid, aanwezigheid van een certificering (bijv. PEFC of FSC), gehalte aan gerecycled materiaal, recyclebaarheid, toxiciteit en bouwgeometrie. Bovendien zullen de specifieke eisen van het project vaak bepalend zijn voor het materiaal dat de voorkeur geniet en zal een zorgvuldige afweging van de individuele voordelen van hout en beton nodig zijn.
De vergelijkende waarden van hout- en betonconstructies en de respectieve koolstofemissies bestrijken een breed spectrum van activiteiten gedurende de levenscyclus van een gebouw, van de winning van grondstoffen tot de verwijdering.
Beton is een niet-hernieuwbare grondstof en de productie ervan is zeer energie-intensief. Hout daarentegen is een hernieuwbare grondstof en de koolstofvoetafdruk van het productieproces is veel lager. Aan het einde van zijn levensduur kan beton worden gerecycled, maar dat gebeurt vaak niet vanwege het gebrek aan recyclingfaciliteiten op bepaalde locaties. Als natuurlijk materiaal kan hout na verloop van tijd biologisch worden afgebroken als het niet wordt hergebruikt of gerecycled.
Er zijn factoren aan beide kanten van de medaille die beide materialen meer of minder duurzaam kunnen maken. Nieuwe soorten koolstofarme betonmengsels beloven een veel lagere koolstofvoetafdruk. Bosbouwpraktijken kunnen bepalend zijn voor de duurzaamheid van hout: als het hout afkomstig is uit verantwoord beheerde bossen, is dat heel anders dan wanneer het afkomstig is uit oerbossen.
Daarnaast zijn bredere kwesties zoals biodiversiteit, gezondheid en welzijn van de gebruikers van het gebouw tijdens de bouw en het gebruik, en de bredere maatschappelijke waarde allemaal belangrijke overwegingen die bijdragen aan de uiteindelijke keuze.
De voor- en nadelen
Bouwen met hout
| Voordelen | Nadelen |
|---|---|
| Grondstoffen zijn gemakkelijk verkrijgbaar. | Hout is brandgevaarlijk. |
| Cheaper material costs | Akoestische isolatie vereist |
| Goedkopere materiaalkosten | Gevoelig voor rot |
| Lichtgewicht | Insectenplaag |
| Gemakkelijk te vervoeren | Hoge onderhoudskosten |
| Veelzijdig | Relatief snelle structurele waardevermindering |
| Machinaal bewerkbaar | Gevoelig voor schimmel en houtrot |
Bouwen met beton
| Voordelen | Nadelen |
|---|---|
| Goede akoestische isolatie | De initiële bouwkosten zijn hoger. |
| Zeer duurzaam | Transport is duur vanwege het gewicht. |
| Weinig onderhoud | Minder veelzijdig dan houtskeletbouw |
| Positief effect op de verwarmings- en koelingskosten | Lagere bouwsnelheden bij de meeste bouwtechnieken |
| Brand niet | Hogere arbeidskosten |
| Bestand tegen wind- en waterschade | Uitbloeiingen (het verschijnen van zoutafzettingen op het oppervlak) kunnen een probleem vormen, maar zijn normaal gesproken van tijdelijke aard. |
| Rot niet |
Alternatieve bouwmethoden
Tilt-up betonconstructies, waarbij betonpanelen ter plaatse horizontaal worden gegoten en vervolgens verticaal in positie worden gekanteld, bieden een combinatie van snelheid en concurrerende prijzen.
Fabrikanten van huizen met geïsoleerde betonvormen (ICF) beweren ook dat het ICF-bouwproces aanzienlijke voordelen heeft ten opzichte van traditionele houtskeletbouw. Deze voordelen zijn onder meer een concurrerende prijsstructuur, lagere energiekosten en een grotere duurzaamheid.
Hieronder vindt u enkele prijsvergelijkingen voor de verschillende materialen.
| Bouwsysteem | Gemiddelde turnkey-kosten (€/m²) |
|---|---|
| Houten prefab | € 1.200 – € 1.500 |
| ICF (geïsoleerde betonbekisting) | € 1.300 – € 1.600 |
| Kantelbaar beton | € 1.400 – € 2.000 |
| Traditioneel beton/baksteen | € 1.400 – € 2.500 |
Duurzaamheid en het probleem van verzekeringen
Verzekeringsmaatschappijen hebben de kwestie aan de orde gesteld of de gebouwde omgeving bestand is tegen het toenemende aantal natuurrampen. Bosbranden, overstromingen en stormen komen de laatste jaren steeds vaker voor, waardoor het risico op vernieling van eigendommen toeneemt. Bovendien zijn de gevolgen van de opwarming van de aarde niet overal ter wereld gelijk. Volgens het Copernicus-programma is “Europa het snelst opwarmende continent, met temperaturen die ongeveer twee keer zo snel stijgen als het wereldwijde gemiddelde”.
Deze toegenomen risico’s voor huiseigenaren leiden tot hogere verzekeringskosten, vooral in gebieden waar orkanen en bosbranden grote aantallen gebouwen kunnen verwoesten. Bij het zoeken naar oplossingen voor de problemen die gepaard gaan met klimaatverandering, kwam het type bouwmateriaal dat in de bouw wordt gebruikt naar voren als een van de knelpunten. Hier verslaat beton, vanwege zijn duurzaamheid en weerstand tegen wind- en waterschade, hout als het favoriete bouwmateriaal.
Innovatie in de betontechnologie, zowel op het gebied van kostenreductie als duurzaamheid, heeft het kostenverschil tussen houtskeletbouw en betonbouw verkleind, waardoor klanten meer keuze hebben in een concurrerendere markt.
